February 18, 2015

Το Ζακυνθινό καρναβάλι μέσα στο χρόνο…



Συνεχίζουμε λοιπόν, την αφήγηση της ιστορίας του καρναβαλιού και θα φτάσουμε σιγά-σιγά στο σήμερα. Στη Ζάκυνθο, μέχρι και τον 18οαι υπήρχαν έντονες οι κοινωνικές διαφορές, ανάμεσα στους άρχοντες και τους ποπολάρους… εκείνους δηλαδή που δεν κατάγονταν από γνωστή και πλούσια οικογένεια, που είχε τίτλο. Τι γίνεται όμως, με αυτές τις δύο ομάδες στο Καρναβάλι;

Άρχοντες και ποπολάροι στο Καρναβάλι


            Όπως είναι λογικό, οι κοινωνικές ανισότητες, παρά την κάλυψη της μάσκας είναι ακόμα εδώ, και συγκεκριμένα στους χορούς που διοργανώνονται κατά την περίοδο του καρναβαλιού. Οι ευγενείς που κάνουν χορό στο σπίτι τους στέλνουν πάντα προσκλήσεις και οι ποπολάροι δεν είναι ποτέ καλεσμένοι. Οι τελευταίοι συνηθίζουν να διασκεδάζουν στην ύπαιθρο, στους απογευματινούς περιπάτους και φυσικά στις πλατείες, όπου μπορούν να καλύψουν την ταυτότητά τους και εκεί που δεν αφορά κανέναν η κοινωνική προέλευση του μάσκαρα, όπως αποκαλούσαν όσους συμμετείχαν στα καρναβάλια.
Πλατεία Αγίου Μάρκου
Όλα αυτά τελειώνουν με την έλευση του Ναπολέοντα στη Ζάκυνθο. Ο κόκκινος σκούφος, σήμα κατατεθέν των ποπολάρων, θα μπει σε όλα τα κεφάλια, και οι άρχοντες θα χάσουν τα προνόμιά τους. Η κοινωνική εξίσωση είναι πλέον γεγονός. Η Μποτέγα των αφεντάδων, το καφενείο τους που ποτέ δεν είχε πατήσει πόδι ποπολάρου εκεί, θα γεμίσει από «τέτοιους» και θα γίνει καφενείο του λαού. Εκεί, μπροστά στην πλατεία του Αγίου Μάρκου θα κάψουν και το libro doro,   το χρυσό βιβλίο που αναγράφονταν όλα τα ονόματα των ευγενών. Εκεί, θα γλεντήσουν με την ψυχή τους εκείνες τις απόκριες σαν ίσοι προς ίσους, όλοι οι Ζακυνθινοί της υπαίθρου.
            Στα επόμενα χρόνια οι Ρώσοι και οι Τούρκοι θα καταλάβουν τη Ζάκυνθο και μέχρι και την εποχή που οι Άγγλοι θα πάρουν το νησί, οι αποκριές περνούν με διαφορετικό τρόπο. Γλεντούν, χορεύουν, ξενυχτούν, όλοι μαζί, αστοί, αφεντάδες, ποπολάροι, κατακτητές, αλλά χωρίς την αίγλη και τους χορούς άλλων εποχών. Τότε, θα δείξουν οι γυναίκες του νησιού τη δημιουργικότητά τους, αφού πρέπει να κατασκευάσουν με ό,τι βρουν εντυπωσιακές στολές και μάσκες, μιας και στην καβαρκίνα (ευρύχωρη αίθουσα όπου γίνονται χοροί) δεν «φορεί ό,τι να ‘ναι, θέλει να κάμει τη φιγούρα τση στο καρναβάλι». Έτσι, δουλεύουν μέρα-νύχτα και φτιάχνουν το μαύρο, μεταξωτό ντόμινο μεταξωτές κάλτσες και βελούδινη μορέτα (μάσκα). Στην καβαρκίνα οι ποπολάροι θα αντιγράψουν τις φορεσιές της κοινωνικής ζωής, αλλά με κωμικό τρόπο. Δεν ήταν λίγοι οι άνδρες, που φορούσαν την ποδιά της χωριατοπούλας, με μπροστέλα, κωνσταντινάτα στο κεφάλι και βραχιόλια στα χέρια και χόρευαν μέχρι το πρωί.
Η προσεισμική πλατεία Ρούγα - Πηγή; eptanisos.blogspot.gr
            Και λίγο πριν την Ένωση με την Ελλάδα (1864) οι ευγενείς επανέρχονται με μία τελευταία αναλαμπή των παλιών χρόνων. Οι χοροί της κοντέσας Μιχαλίτση, στο παλάτσο της στην πλατεία Ρούγα (την κεντρική πλατεία της πόλης της Ζακύνθου) θα γίνουν ξακουστοί ακόμα και στην Ευρώπη. Οι χορευτές – καλεσμένοι της είναι γεμάτοι μετάξι και χρυσό. Και φυσικά, τους συζητούν όλοι για τα ειδύλλια, αλλά και τα ερωτικά σκάνδαλα στα σαλόνια της, κάτω από τη μάσκα.
            Οι ποπολάροι διασκεδάζουν πάλι μόνοι τους στα λαϊκά καφενεία του «Τριπόντε» στην Αγία Τριάδα και το «Καζίνο του παπα-Τσετσέ» στους κήπους, με χορούς που επιτρέπεται σε όλους η είσοδος. Το καρναβάλι χάνει την παλιά του αίγλη και περνά σε νέες εποχές. Η ενδυμασία απλοποιείται και η όπερα μπαίνει στη ζωή των Ζακυνθινών, που την απολαμβάνουν ακόμα και στις πλατείες.
            Μετά την Ένωση ξεκινούν οι χοροί που αρχικά έπρεπε να είχε κάποιος πρόσκληση για να μπει και στη συνέχεια οι πόρτες ανοίγουν για όλους, ανεξαρτήτως καταγωγής. Όπως αναφέρει ο Ντίνος Κονόμος, στο βιβλίο του «Τση Ζάκυθος», ο Ζακυνθινός «όταν γλεντάει είναι αληθινός ιππότης». Και το καρναβάλι της Ζακύνθου έφτασε σε σημείο να μπερδεύει τους ξένους και να αναρωτιόνται, μα από πού ξεκίνησε, από τη Βενετία ή από τη Ζάκυνθο; Ήταν μία μικρογραφία του Βενετσιάνικου Καρναβαλιού και ήταν δικό μας… δικό τους, εκείνων που το δημιούργησαν, που το έζησαν με την ψυχή τους και που το μετέφεραν στα μέτρα τους και το ανέδειξαν με το δικό τους τρόπο!
Κ.Γ.




** Διαβάστε αύριο το Πόβερο Καρναβάλι και τις Ομιλίες… ευρήματα των Ζακυνθινών! 

No comments:

Post a Comment