April 16, 2015

Κατάνυξη, ξεχωριστά έθιμα και ένα μοναδικό Πάσχα στη Ζάκυνθο!

Πηγή: Ημέρα τση Ζάκυνθος
Μύρισε άνοιξη στο νησί μας και εγώ μία ιστορία θα σας πω και πάλι… για το Πάσχα αυτήν τη φορά και το μοναδικό τρόπο που το ζούμε εμείς εδώ στη Ζάκυνθο! Κάθε χρόνο, προετοιμαζόμαστε για να ζήσουμε και κυρίως να νιώσουμε όλα όσα μπορούν να προσφέρουν σε κάθε άνθρωπο τα τροπάρια της Μεγάλης Εβδομάδας και τα μοναδικά έθιμα της Ζακύνθου. Καταφέρνουμε να διατηρούμε σχεδόν αναλλοίωτα τα πανάρχαια έθιμα που παραλάβαμε. Σε αυτό μας βοηθά βέβαια και το διαφορετικό σε σχέση με την υπόλοιπη Ελλάδα τυπικό στις θρησκευτικές τελετές, που κάνει το Πάσχα μας να ξεχωρίζει και να μαγεύει κάθε επισκέπτη. Ακολουθήστε με και θα σας πω όλα όσα γνωρίζω, όλα όσα έχω ζήσει και όλα όσα μου είπαν!

Σάββατο του Λαζάρου και Κυριακή των Βαΐων

Το Σάββατο του Λαζάρου οι καμπάνες χτυπούν πανηγυρικά και σε όλα τα καμπαναρία του νησιού κρεμιέται το «βαγί». Εδώ, τα βάγια δεν είναι από δάφνη, αλλά από κιτρινωπά φύλλα φοίνικα και πλέκουν με αυτά σταυρούς, «βαγιοφόρες», ήλιους, αλογάκια και άλλα σχέδια στολίζοντας την εκκλησία.
Την Κυριακή των Βαΐων, μετά τη Θεία Λειτουργία οι «νότσολοι», οι Νεωκόροι δηλαδή του κάθε ναού, μοιράζουν το βαγί σε όλα τα σπίτια ως ευλογία του ιερέα και εμείς τα τοποθετούμε στις εικόνες. Στη συνέχεια οι ναοί «ντύνονται» πένθιμα και η Μεγάλη Εβδομάδα ξεκινά.    

Το τροπάριο της Κασσιανής

Η κατάνυξη έχει ξεκινήσει και η Μ. Τρίτη, είναι μία ημέρα που θα σας κάνει να την νιώσετε ακόμα καλύτερα. Μελωδικές χορωδίες, κυρίως ανδρικές, στους ναούς της «χώρας» ψάλλουν με έναν μοναδικό και ξεχωριστό τρόπο το Τροπάριο της Κασσιανής, γεμίζοντας με ήχους και φωνές υπέροχες τις εκκλησίες. Στην εκκλησία της Παναγίας της Φανερωμένης, όταν βρέθηκα για πρώτη φορά πραγματικά συγκινήθηκα και ένιωσα γεμάτη φεύγοντας.


Πηγή: Δήμος Ζακύνθου

Μ. Πέμπτη

Απολαύστε τις ανοιξιάτικες μέρες στο ανθισμένο νησί μας, που από την Μ. Πέμπτη παύουν να χτυπούν οι καμπάνες και θα ηχήσουν ξανά το Μ. Σάββατο. Τη νύχτα των δώδεκα ευαγγελίων μην αναμένετε την έξοδο του Εσταυρωμένου μετά το πέμπτο ευαγγέλιο, όπως γίνεται στην υπόλοιπη Ελλάδα, αλλά μετά το ενδέκατο ευαγγέλιο, και η ακολουθία ολοκληρώνεται με το δωδέκατο ευαγγέλιο ψαλλόμενο στο ιδιαίτερο ζακυνθινό μέλος. 

Μ. Παρασκευή

Η διαφορετικότητα του εορτασμού στο νησί μας κορυφώνεται την Μ. Παρασκευή. Ακολουθήστε εμάς και τα έθιμα του νησιού μας και θα ζήσετε κάτι πολύ διαφορετικό. Συνήθως συμμετέχει και η φύση στο πένθος, και ο ουρανός σκοτεινιάζει κατά την ακολουθία των Μεγάλων Ωρών. Τελείται η Αποκαθήλωση και στη συνέχεια ο Ιερέας λιτανεύει εντός του ναού το σώμα του Χριστού, πριν το τοποθετήσει στον Επιτάφιο. Το σώμα του Ιησού δεν είναι κεντητό, όπως στην υπόλοιπη Ελλάδα, αλλά αμφιπρόσωπη ξυλόγλυπτη αγιογραφία, που ονομάζεται «Αμνός». 


Πηγή: MyZakynthos


Οι Επιτάφιοι δεν στολίζονται με λουλούδια, αλλά μένουν «γυμνοί», για να θαυμάσουμε όλοι τα ξυλόγλυπτα, επενδυμένα με φύλλα χρυσού και βελούδο έργα τέχνης των ναών της Ζακύνθου. Σε εκείνο το σημείο η λειτουργία τελειώνει και όλοι μέσα στη χώρα ετοιμαζόμαστε για τη λιτανεία του Εσταυρωμένου, μαζί με την εικόνα της Πενθούσας Μητέρας του το μεσημέρι.

Μ. Παρασκευή μεσημέρι

Στις 14:00 περίπου το μεσημέρι ξεκινά η πένθιμη λιτανεία του Εσταυρωμένου Χριστού και μαζί Του η εικόνα της Παναγίας του Πένθος, η «Mater Dolorosa». Η λιτανεία αυτή γίνεται μόνο από την εκκλησία του Αγίου Νικολάου του Μώλου, στην κεντρική πλατεία της Ζακύνθου*, συνοδεία και της φιλαρμονικής του νησιού. Τα μαγαζιά κλείνουν τη μουσική τους και όπως μας είπε ο Γιάννης, «θυμάμαι παλιά να κλείνουν όλοι μαζί και τις ομπρέλες τους, ως ένδειξη σεβασμού στο Σταυρό που εξέρχεται από το ναό και οι άνθρωποι να ακολουθούν με συγκίνηση και σκούρα ρούχα την περιφορά». Η λιτανεία διασχίζει όλη την πόλη σχεδόν και επιστρέφει στην Πλατεία Σολωμού όπου ο Μητροπολίτης ευλογεί όλους τους ανθρώπους με τον Εσταυρωμένο, και στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα και στη συνέχεια τοποθετείται το Σώμα του Χριστού στον Επιτάφιο.

* Η πλατεία Σολωμού αυτήν την περίοδο ανακατασκευάζεται και όλα όσα λαμβάνουν χώρα εκεί, φέτος, θα πραγματοποιηθούν σε άλλο κεντρικό σημείο της πόλης, το οποίο ακόμα δεν έχει ανακοινωθεί, αλλά δεν θα είναι καθόλου δύσκολο να το εντοπίσετε αν βρεθείτε στο κέντρο της πόλης.


Μεταμεσονύχτια Περιφορά Επιταφίου

Η Περιφορά του Επιταφίου έχει την καταγωγή της σε ένα πολύ παλιό έθιμο που επιτάσσει η λιτάνευσή του να γίνεται όχι το βράδυ, μετά τη λειτουργία της Μ. Παρασκευής, αλλά τις πρώτες πρωινές ώρες του Μ. Σαββάτου, μέσα στη χώρα. Στα χωριά της Ζακύνθου, μπορείτε να ακολουθήσετε κανονικά το βράδυ κάποια Περιφορά Επιταφίου. Στην χώρα, εδώ που πολλοί επιλέγουμε να συμμετέχουμε στην μεταμεσονύχτια περιφορά, ξεκινάμε στις 2:00 το πρωί. Μόνο από την Μητρόπολη του Νησιού, τον Άγιο Νικόλαο των Ξένων, γύρω στις 4:00 το πρωί εξέρχεται ο Επιτάφιος και χιλιάδες κόσμου ακολουθούν με κατάνυξη, μέχρι περίπου και τις 5:30, ώρα που επιστρέφει στο ναό και συνεχίζεται η Ακολουθία με τα εξαιρετικά και συγκινητικά τροπάρια, που αξίζει να ακούσετε!


Πηγή: oneiromageiremata.blogspot.gr


Gloria ή το «Κομμάτι»

Η λειτουργία και η περιφορά του Επιταφίου έχει τελειώσει νωρίς το πρωί του Μ. Σαββάτου και έχει γίνει η πρώτη αναστάσιμη λειτουργία. Όλο η πόλη γιορτάζει τη δόξα (=Gloria) του Χριστού πάνω στο θάνατο και το δείχνει με τον πλέον θορυβώδη τρόπο. Εσείς πρέπει τώρα να είστε αρκετά προσεκτικοί με όσα θα ακολουθήσουν. Από όλα σχεδόν τα σπίτια της πόλης θα πέφτουν πήλινες στάμνες. Όλες οι νοικοκυρές έχουν εφοδιαστεί με ένα πήλινο σκεύος, θα δείτε αρκετούς πλανόδιους και όχι μόνο να είναι γεμάτοι με πήλινα κατά την Μ. Εβδομάδα και όλοι να αγοράζουν. Αν κοιμάστε, προετοιμαστείτε να ξυπνήσετε. Η φασαρία από το σπάσιμο της στάμνας σχεδόν ταυτόχρονα από πολλούς μέσα στη χώρα μόνο, είναι τόσο έντονη που σίγουρα θα σας ξεσηκώσει και θα σας κάνει να θέλετε να συμμετέχετε! Δείτε το από κοντά και μόνο τότε θα καταλάβετε πως η δόξα της Ανάστασης του Χριστού ξυπνά όλη τη χώρα






«Μάντσια» το βράδυ της Μ. Παρασκευής

Το ταμπεραμέντο των Ζακυνθινών και εν γένει των Επτανησίων είναι γνωστό σε όλη την Ελλάδα και όχι μόνο. Αυτό ακριβώς αποδεικνύουν και με τη μάντσια (=αστείο) που κάνουν κατά τη διάρκεια της νύχτας της Μ. Παρασκευής. Όπως έχετε ήδη διαβάσει όλα συμβαίνουν τις πρώτες πρωινές ώρες, μέσα στη βαθιά ακόμα νύχτα. Στη χώρα λοιπόν, μέχρι και πριν λίγες δεκαετίες, τα βράδια αρκετοί νέοι έπαιρναν οτιδήποτε μπορούσε να μετακινηθεί από τα μαγαζιά και τους ιδιώτες, αφήνοντας τα μπροστά από το Βυζαντινό Μουσείο Ζακύνθου. 





Το επόμενο πρωινό, όποιος ανακάλυπτε πως έχει χάσει κάτι δε ανησυχούσε, απλώς πήγαινε στο Μουσείο και το έπαιρνε πίσω. Αν πάλι το αντικείμενο ήταν βαρύ ή δεν μπορούσε να το μεταφέρει πίσω ο κάτοχος μόνος του, ήταν εκεί για να γελάσουν αρχικά και να τον βοηθήσουν ύστερα, εκείνοι που το είχαν πάρει. «Θυμάμαι, πως πέρα από πινακίδες που συνήθως μεταφέραμε, μία φορά είχαν πάρει κάποιοι τον γάιδαρο ενός χωριανού και το είχαν δέσει μπροστά στο μουσείο. Μάλιστα, μία χρονιά σκεφτήκαμε να βγάλουμε μία βάρκα στη στεριά. Και έτσι κάναμε. Πήραμε από το λιμανάκι μπροστά από το μουσείο τη βάρκα ενός γνωστού, την αφήσαμε κάτω από τα σκαλοπάτια και τον περιμέναμε μέχρι το πρωί να τον πειράξουμε. Αφού την έψαξε στη θάλασσα, τη βρήκε στη στεριά και φυσικά την τοποθετήσαμε πάλι στη θέση της. Ήταν χρόνια που περνούσαμε όμορφα όλοι, ακόμα και εκείνοι που πειράζαμε. Και εμείς οι ηλεκτρολόγοι, είχαμε πολύ δουλειά, για να βάλουμε πάλι τις πινακίδες στη θέση τους, μπροστά στα μαγαζιά!», θυμάται με νοσταλγία και χαμόγελο ο Γιάννης.

Ανάσταση

Το Μ. Σάββατο ξεκινά η Αναστάσιμη Λειτουργία στη Μητρόπολη και όπως σε όλη την Ελλάδα το Άγιο Φως δίνεται ελάχιστα λεπτά πριν την Ανάσταση, που γίνεται στην πλατεία του Αγίου Μάρκου, με το «Χριστός Ανέστη» να ψάλλεται από το Μητροπολίτη με την ιδιόμορφη ζακυνθινή εκκλησιαστική μουσική και στη συνέχεια επιστρέφει η Εικόνα της Ανάστασης στο Μητροπολιτικό Ναό, όπου δεν συνεχίζεται η Θεία Λειτουργία, αλλά τελείται το πρωί της Κυριακής του Πάσχα. Το αντέτι (=έθιμο) λέει πως ακόμα και κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης του Ευαγγελίου κτυπούν οι καμπάνες χαρμόσυνα!

Σγαντζέτο ή Σγαρτζέτο (κατά τα ζακυνθινά)

Το φαγητό της Ανάστασης δεν είναι η γνωστή στην υπόλοιπη Ελλάδα μαγειρίτσα. Εδώ, οι γυναίκες από νωρίς φτιάχνουν σγαρτζέτο. «Πρόκειται για εντόσθια αρνιού ή κατσικιού, μαζί με έντερα και την κοιλιά του ζώου, μαγειρεμένα με κόκκινη σάλτσα, αρκετό ζακυνθινό λάδι, σκόρδο, πράσο, σέλινο και καυκαλήθρες. Είναι το λουκούλλειο γεύμα που όλοι αδημονούν να φάνε μετά τη νηστεία της Μ. Εβδομάδας», μας εξήγησε η Νάσα που το μαγειρεύει εδώ και πολλά χρόνια εξαιρετικά και μας έδωσε και τη συνταγή. «Παλιότερα βέβαια οι Ζακυνθινοί έτρωγαν βραστό μοσχάρι και αν έκανε κρύο ακόμα και σούπα αυγολέμονο, για να δεχτεί ένα σωστό και ελαφρύ φαγητό το στομάχι μετά τη νηστεία», μας εξήγησε η κα Αγγελική.
Πηγή: oneiromageiremata.blogspot.gr
Τα κόκκινα αυγά και το χοιρομέρι είναι πάντα πάνω στο τραπέζι. Το χοιρομέρι θα το βρείτε σε κάθε μαγαζί με τρόφιμα της Ζακύνθου ειδικά αυτές τις ημέρες. Πρόκειται για εξαιρετικό έδεσμα, παστού χοιρινού με έντονα πικάντικη γεύση για όσους την προτιμάται, δοκιμάστε το!
Το Μ. Σάββατο μάλιστα, έσφαζαν και τα κατσίκια. «Οι περισσότερες οικογένειες είχαν κατσίκια και όχι αρνιά και από βραδύς ετοίμαζαν το κατσίκι, έτσι ώστε να είναι έτοιμο για ψήσιμο την Κυριακή του Πάσχα. Και όλοι ψήναμε πάντα έξω από κάθε σπίτι και μύριζαν όλα τα χωριά, αφού τότε τσικνίζαμε κανονικά σε κάθε μέρος και κάθε οικογένεια με όποιο είδος κρέατος μπορεί να είχε. Και μαζευόμασταν και πολλοί από κάθε οικογένεια ή και από τη γειτονιά», θυμάται η κα Μαριέττα.

Κάθε Πάσχα όλοι επιστρέφουμε στα χωριά και στον τόπο μας για να ζήσουμε τις ημέρες αυτές κοντά στη φύση και μαζί με τους δικούς μας ανθρώπους. Εδώ, που η εξωστρέφεια είναι βασικό χαρακτηριστικό των ανθρώπων όλο το χρόνο, σας προτείνουμε ένα διαφορετικό Πάσχα, με μοναδικά έθιμα, ιδιαίτερες λειτουργίες με το ιδιαίτερο Ζακυνθινό μέλος, ξεχωριστές στιγμές που αυξάνουν το πάθος της Μ. Εβδομάδας και τη φύση ολάνθιστη και πολύχρωμη να σας προσκαλεί και προκαλεί για μία διαφορετική βόλτα.
Ακολουθήστε μας… μπορούμε να σας δείξουμε τον τόπο και τα έθιμά μας που τόσο θέλουμε να διατηρούμε!
Καλό Πάσχα σε όλους εύχομαι!

Θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους όσοι μοιράστηκαν τις αναμνήσεις και τις γνώσεις τους μαζί μου, για να μπορέσω να τις μεταφέρω σε εσάς.

Πηγή: Ιερά Μητρόπολις Ζακύνθου και Στροφάδων




No comments:

Post a Comment